Tâm lý chiến, nọc độc của Mourinho

Cuối cùng thì sự bình yên giả tạo đã bị lột mặt nạ. Jose Mourinho chưa bao giờ thay đổi, và tâm lý chiến luôn là một phần của nghệ thuật chiến thắng trong ông. Một thứ nghệ thuật u tối và không phù hợp để là một tấm gương về đạo đức, nhưng là một nọc độc chết người với bất cứ ai là đối thủ của HLV người Bồ Đào Nha.

Đó là người mà Sir Alex Ferguson cÅ©ng phải ngả mÅ© và tuyên bố rằng mình sẽ “không dại gì đấu khẩu vá»›i hắn ta”, dù bản thân HLV người Scotland cÅ©ng là má»™t nhà tâm lý chiến lão luyện. Patrick Barclay, tác giả của cuốn sách “Bóng đá, địa ngục đẫm máu!: Tiểu sá»­ của Alex Ferguson”, đã khái quát về nghệ thuật tâm lý chiến của Sir Alex nhÆ° sau: “Khi hai đấu sÄ© có sức mạnh tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng, kẻ tàn ác hÆ¡n sẽ chiến thắng, và Ferguson thường giành thắng lợi vì ông tin rằng mình có thể tàn nhẫn hÆ¡n những người khác.”

Đến Ferguson cũng phải chào thua

Mourinho là một HLV có niềm tin về sự “tàn ác” ấy lớn hơn. Dù sao thì những lời lẽ cay nghiệt của Sir Alex cũng mang trong đó bầu máu nóng thô kệch nhưng thật thà vốn có của người Scotland. Mourinho thì khác: Ông sẵn sàng chà đạp lên danh dự của người khác một cách lạnh lùng và đầy toan tính, trước khi ngồi khoanh tay nhìn “con mồi” giãy giụa trong một sự tổn thương vô hạn.

Mourinho chỉ giống Ferguson ở má»™t Ä‘iểm: HLV người Bồ tấn công tất cả những kẻ có thể Ä‘e dọa Ä‘á»™i bóng của ông ta. Mùa này, Mourinho đã cà khịa vá»›i đủ người, từ má»™t tay má»›i nhÆ° Brendan Rodgers (“Liverpool là má»™t chú chó Chihuahua”), đến những kẻ địch lâu năm nhÆ° Arsene Wenger (“ông ta là chuyên gia thất bại) và Manuel Pellegrini (“Man City chỉ được xây dá»±ng cho thành công ăn xổi”).

Kết quả? Tất cả đều nổi giận, nhÆ° chính… Ferguson năm xÆ°a: Khi Mourinho đến nÆ°á»›c Anh lần đầu và tuyên bố “Tôi là người đặc biệt”, Sir Alex đã đập bàn và văng tục “lại má»™t thằng ranh con láo toét”. Má»™t nhà tâm lý chiến bản năng đã nổi giận trÆ°á»›c má»™t gã HLV má»›i nổi và có lẽ cho đến sau này, Sir Alex má»›i hiểu rằng những gì Mourinho nói xuất phát từ má»™t nghệ thuật đầy lý trí.

Những lời tạo chiến tâm lý của Ferguson mang màu sắc của uy tín và kinh nghiệm mà ông đã tạo ra sau hàng chục năm làm việc ở Premier League. Nhưng các cuộc chiến tranh miệng lưỡi của Mourinho không cần phải dựa vào nền tảng là tầm ảnh hưởng. HLV người Bồ quan tâm đặc biệt đến khía cạnh tâm lý trong thể thao và ông đã áp dụng nó nhất quán từ khi khởi nghiệp đến giờ. Ở đâu, Mourinho cũng thành công, vì sự bài bản, lọc lõi, những lời nói “xóc đến tận óc” và thái độ ngạo mạn, đàng điếm. Đó có thể không phải bản chất của Mourinho, nhưng nếu là diễn, ông cũng xứng đáng được trao giải Oscar cho vai kẻ thù của công chúng.

“Hắn ta lải nhải mọi thứ, trừ bóng đá”

William James, nhà phân tâm học và triết học người Mỹ, đã từng viết: “Chúng ta chỉ má»›i đánh thức được má»™t ná»­a khả năng thá»±c sá»± của mình. Chúng ta chỉ sá»­ dụng được má»™t phần rất nhỏ thể chất và tinh thần của mình, và không hề Ä‘á»™ng đến vô vàn những năng lá»±c Ä‘ang say ngủ khác”. Tâm lý là thứ giúp chúng ta trích xuất những năng lá»±c bị bỏ quên ấy, và ngược lại, cÅ©ng có thể đẩy ta vào trạng thái há»—n loạn và trì trệ.

Mourinho ý thức được Ä‘iều này từ lúc còn theo học Đại học thể thao Lisbon: “Bóng đá đối vá»›i tôi thá»±c nhất là nhân học, tức là đặt con người lên trên tất thảy.” Ông hiểu rằng chiến thắng được tạo ra bằng Æ°u thế trên nhiều mặt, mà tác Ä‘á»™ng đến tâm lý con người là má»™t phần không thể thiếu: “Má»™t giảng viên đại học đã nói vá»›i tôi rằng má»™t HLV phải sở hữu tất cả mọi thứ: Má»™t nhà chiến thuật, người tạo Ä‘á»™ng lá»±c, nhà lãnh đạo, và nhà tâm lý học, bởi vì mọi HLV đều hiểu quá rõ về bóng đá, nên sá»± khác biệt chỉ được tạo ra trên những lÄ©nh vá»±c khác. Ông ấy là giảng viên triết học, và tôi đã lÄ©nh há»™i được Ä‘iều đó.” – Mourinho kể lại trên BBC. NhÆ° Tito Vilanova từng bảo: “Hắn ta lải nhải về mọi thứ trong phòng họp báo, trừ bóng đá.”

Hãy nhớ lại một chút. Trước trận chung kết Cúp UEFA năm 2003, Mourinho đã bắt đầu buổi họp báo bằng lời chỉ trích trực diện rằng chiến thuật của đối thủ Celtic là tiêu cực, thậm chí “khủng khiếp và hung hãn”. Hơn một thập kỷ sau, ông ví von lối chơi của West Ham là “kiểu đá của thế kỷ 19”. Nếu như khi còn ở Porto, ông đã ném chiếc áo đấu của kình địch Lisbon mà cầu thủ của ông vừa trao đổi với đối thủ xuống đất ngay trước hàng chục ống kính truyền hình, thì khi đã là HLV của Real Madrid, ông bắn tin cho cánh báo chí rằng tình bạn giữa Casillas và Xavi (Barca) khiến ông ngứa mắt. Dù là thô bạo hay không, thì Mourinho cũng luôn gửi đi một thông điệp: Có những kẻ thù không bao giờ được đội trời chung.

Tức là Mourinho không hề thay đổi từ những ngày đầu tiên. NhÆ° Gerard Houllier từng bảo, “30 phút trong cuá»™c họp báo là quãng thời gian quan trọng nhất trong má»™t tuần”, Mourinho đã sá»­ dụng hiệu quả từng phút má»™t để công kích các đối thủ của mình, và đó là má»™t chiến lược đầy toan tính: HLV người Bồ nhá»› mọi Ä‘iểm yếu của những người ông tấn công. Vá»›i Wenger, ông mỉa mai chuyện không danh hiệu. Vá»›i Pellegrini, ông nhắc lại rằng HLV người Chile đã phá vỡ lời thề “không thèm đấu khẩu vá»›i Mourinho” khi hai người còn ở TBN. Vá»›i Ranieri, má»™t HLV già cả tá»™i nghiệp ít Cúp khác, Mourinho mắng rằng đó là má»™t “HLV hạng hai” và má»™t “ông già thất bại”.

Đừng nói chuyện đạo đức với Mourinho

NhÆ°ng nghệ thuật của Mourinho không chỉ Ä‘Æ¡n giản là ghi nhá»› và toan tính nhÆ° những báo cáo phân tích các đối thủ của ông. Nó được biểu đạt bởi khả năng ngôn ngữ đặc biệt của ông, mà ví dụ Ä‘iển hình là quãng thời gian Mourinho làm việc ở Inter. Khi má»›i đặt chân đến Italy, ông má»›i học tiếng Ý được ba tuần, nhÆ°ng đã đối đáp trôi chảy và chỉ má»™t năm sau, bắt đầu dùng miệng lưỡi để khuấy tung phòng họp báo, mà “đỉnh cao” của sá»± cay nghiệt ngôn từ là định nghÄ©a “lÅ© Ä‘iếm trí thức” ông gán cho cánh báo chí Italy.

Miệng lưỡi ấy được hỗ trợ bởi thần thái của một người Bồ Đào Nha tinh quái điển hình và cực kỳ bất cần, thậm chí đến mức coi thường những quy ước ứng xử của nghề HLV. Mourinho có thể chỉ trích rằng lối chơi của đối thủ quá tiêu cực, dù ông là một bậc thầy của bóng đá tiêu cực. Mourinho có thể lá mặt lá trái đến lật lọng: Hôm nay ông bảo rằng mình tôn trọng Wenger, nhưng ngày mai lại bảo đó là một chuyên gia thất bại, và ngày kia lại phủ nhận những lời mình đã nói.

Mourinho có lẽ đủ thông minh để hiểu rằng đạo đức và thể diện của ông sẽ bị đóng lên Ä‘inh câu rút, nhÆ°ng nhÆ° ký giả Barclay đã viết trong tiểu sá»­ của Ferguson về tâm lý chiến, “kẻ tàn ác hÆ¡n luôn chiến thắng”, HLV người Bồ có lẽ không quan tâm đến chuyện tÆ° cách của ông bị Ä‘em ra mổ xẻ nhÆ° thế nào. Ông chỉ cần những lời nói của mình luôn phải thật cay Ä‘á»™c và tàn phá sá»± tá»± tin của đối thủ. Đó không hẳn là má»™t phÆ°Æ¡ng pháp được hoan nghênh, nhÆ°ng nó thá»±c sá»± có hiệu quả.

Theo Phạm An – Thể Thao & Văn Hóa

Tâm lý chiến, nọc độc của Mourinho